Terugkoppeling expertsessie Ruimtelijk-economisch sturen op brede welvaart kan wél
Op 5 maart 2026 organiseerden we vanuit Ginder een expertsessie rond een vraag die in steeds meer gemeenten op tafel ligt: hoe organiseer je ruimte voor economie op een manier die bijdraagt aan brede welvaart? De inhoud van de bijeenkomst was positief en praktisch. De urgentie werd door iedereen gedeeld. Dat geldt ook voor het vertrouwen dat er veel mogelijk is mits we keuzes durven maken en die keuzes beter organiseren. Brede welvaart vraagt geen extra ruimte, maar vraagt om betere keuzes die we vroegtijdig maken, helder uitleggen en strak organiseren.
RUIMTE IS NIET SCHAARS, KEUZES MAKEN WEL
De kern van de ochtend laat zich samenvatten in één zin: de ruimte is niet per se op, maar onze bereidheid om te kiezen is wél schaars. In Nederland zijn we daar niet meer aan gewend. We willen ruimte maken voor wonen én werken én groen én energie, maar het past niet overal. Maar in de praktijk schuurt dat steeds harder. Het “woonmonster” slokt ruimte op, energie-infrastructuur en wateropgaven vragen plek, en ondertussen moet de economie mee in transities zoals circulariteit en klimaatadaptie. Brede welvaart helpt als kompas: niet alleen sturen op groei, maar op kwaliteit van leven. Hier en nu, maar ook later en elders. Dat vraagt bestuurlijk en politiek lef: expliciet maken wat waar wél kan, en ook wat waar níet meer kan.
HET MOMENTUM IS NÚ
Ruimtelijk-economisch sturen staat weer vol op de agenda. Nieuwe bestuurlijke verhoudingen, de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart, de Ontwerp-Nota Ruimte en het rapport Wennink: er is momentum om economie en ruimte opnieuw stevig te verbinden. Tegelijk werd iets belangrijks benadrukt: de opgave zit niet in nóg meer regels bedenken. Er zijn al veel sturingsmiddelen. De uitdaging is om ze slim te combineren, consequent in te zetten en vol te houden. En vooral: de stap zetten van mooie woorden en ambities, naar uitvoerbare keuzes.
HET OMGEVINGSPROGRAMMA IS VAAK DE ONTBREKENDE SCHAKEL
Veel gemeenten hebben inmiddels een omgevingsvisie en werken aan een omgevingsplan. Maar juist tussen die twee zit vaak het gat: het omgevingsprogramma. In het programma wordt beleid concreet. In een omgevingsprogramma vertaal je ambities naar keuzes, maatregelen, middelen en een duidelijke route naar uitvoering. Zonder die schakel blijft beleid abstract en wordt sturen in de praktijk lastig. Met een omgevingsprogramma ontstaat focus, uitvoerbaarheid én voorzienbaarheid. Voor initiatiefnemers, ondernemers en bewoners wordt duidelijk welke richting een gebied op gaat, en waarom.
STUREN IS MEER DAN REGELS OPSTELLEN
Een terugkerend inzicht tijdens onze expertsessie was dat sturen op brede welvaart niet alleen gaat over instrumenten, maar ook over het verhaal. Waarom krijgen bepaalde functies ruimte, en waarom juist daar? Wat levert dat op voor werkgelegenheid, inclusie, voorzieningen, leefbaarheid en toekomstbestendigheid? Door de economische én maatschappelijke waarde zichtbaar te maken groeit begrip en draagvlak. Zowel binnen de gemeentelijke organisatie als daarbuiten. In de zaal werd dat concreet: vertel niet alleen het beleid, maar ook de spin-off, het effect op wijken, de ketens, het vakmanschap en de dagelijkse economie die een stad of dorp draaiende houdt.
VAN POLDEREN NAAR PRIORITEREN
“De juiste functie op de juiste plek” ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om strategie. Soms betekent dat begrenzen en soms betekent het verleiden en faciliteren. De praktijkvraag die daarbij steeds terugkwam: schuifruimte. Wie verplaatsing of transformatie wil, moet ook alternatieven organiseren. Zeker als ruimte in privaat bezit is. Anders blijft het gesprek steken bij goede bedoelingen en blokkades. Transparante afwegingen helpen daarbij. Niet alleen rekenen in euro’s per m², maar brede welvaart als afwegingskader gebruiken op casusniveau.
VAN THEORIE NAAR PRAKTIJK
Tijdens de bijeenkomst was er veel interactie vanuit de zaal. Dat leidde tot veel scherpe en nuchtere bijdragen. Gemeenten worstelen met de dominante woonopgave en vroegen hardop hoe economie een serieuze plek houdt in die strijd om ruimte. Tegelijk klonk: "nee zeggen zijn we niet gewend, maar het moet wel". Er werd gewezen op de juridische en financiële werkelijkheid. Van planologische vertaling, grondverwerving, de vraag hoe je omgaat met investeringskosten tot hoe dat breed gedragen kan worden door bijvoorbeeld (revolverende) fondsvorming of regionale draagkracht. Ook werd benadrukt hoe belangrijk regionale samenwerking is en hoe waardevol een verbindende rol kan zijn. Juist ook voor kleinere gemeenten. Een ‘oliemannetje’ kan partijen, initiatieven en domeinen bij elkaar brengen en de vaart erin houden.
START AAN HET BEGIN, START BIJ DE COALITIEAKKOORDEN
De belangrijkste slotboodschap van de dag was misschien wel deze: het moment om te sturen is aan het begin. Wanneer nieuwe bestuurders aantreden en coalitieakkoorden worden geschreven, ontstaat de ruimte om richting te kiezen, prioriteiten te borgen en uitvoering te organiseren. Daar moet economie niet ‘ook nog’ bij, maar vanaf het startpunt onderdeel zijn van brede welvaart en ruimtelijke keuzes. Met het omgevingsprogramma als schakel en met een slimme mix van publiekrechtelijke, privaatrechtelijke, financiële en organiserende maatregelen.
Dank aan alle deelnemers van de expertsessie. Mede dankzij jullie kennis, voorbeelden en scherpe praktijkvragen werd het een inspirerend evenement met praktische handvatten. Eén zin blijft staan als gezamenlijke conclusie: Brede welvaart vraagt geen extra ruimte, maar vraagt om betere keuzes die we vroegtijdig maken, helder uitleggen en strak organiseren.
WIL JE HIER MEER OVER WETEN?
Ben je geïnteresseerd in dit onderwep? Of heb je de expertsessie gemist maar wil je wel weten wat de belangrijkste take aways zijn? Goed nieuws! Onze adviseurs komen graag met je in contact.
Daarnaast vind je hieronder twee downloads naar aanleiding van de expertsessie.
DOWNLOAD DE ACHT TAKE-AWAYS VAN DE GINDER EXPERTSESSIE >>
MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?
EENS VAN GEDACHTEN WISSELEN?
We komen graag met je in contact!
