Wijkeconomie als middel voor brede welvaart
Waarom ruimtelijk-economisch sturen nu écht nodig is?
Brede welvaart is het nieuwe fundament onder ruimtelijke keuzes. Iedereen zegt het, maar in de praktijk blijkt het ingewikkeld: woningbouw gaat voor, energietransitie vraagt ruimte, voorzieningen willen plek. En de economie? Die staat vaak achteraan in de rij.
De wijkeconomie laat haarscherp zien waarom dat gevaarlijk is. Want zodra werkfuncties verdwijnen uit wijken, verdwijnen ook: 1. lokale banen en kansen voor praktisch geschoolden, 2. draagvlak voor voorzieningen, 3. nabijheid, levendigheid en veiligheid en 4. ruimte voor ambacht, zorg en stadsverzorgende bedrijven. Dat maakt de wijkeconomie een middel om ruimtelijk‑economisch te sturen op brede welvaart. In wijken wordt immers zichtbaar wat er gebeurt als economie geen plek meer krijgt. Hoe kun je hier als gemeente wél richting en regie in pakken? Je leest het hier.
Daarnaast gaan we hierover op donderdag 5 maart graag met je in gesprek tijdens de expertsessie Ruimtelijk-economisch sturen op brede welvaart kan wél.
WIJKECONOMIE TOONT HET BREDERE PROBLEEM: RUIMTE VOOR ECONOMIE ONDER DRUK
In de praktijk zien we dat economische functies vaak het onderspit delven wanneer ruimte schaars is. Vrijkomende panden worden automatisch woningen, wijkeconomie krijgt te weinig plek in gebiedsvisies. Ambacht, zorg, sport en kleine ondernemers verdwijnen omdat woonfuncties financieel aantrekkelijker zijn. Maar brede welvaart vraagt om méér dan huizen alleen. Het vraagt om wijken die werken, letterlijk én figuurlijk.
FUNCTIEMENGING EN BEHOUD VAN WERK ZIJN RANDVOORWAARDEN, GEEN BELEIDSKEUZES
Steeds meer gemeenten beseffen dat werkruimte definitief verloren gaat wanneer deze wordt getransformeerd naar wonen. Daarom kiezen zij voor een strakkere koers: ‘Werkfuncties behouden, tenzij er aantoonbare brede‑welvaartsgroei tegenover staat’.
Transformatie klinkt aantrekkelijk, maar het verlies aan economische ruimte werkt jarenlang door: minder werkgelegenheid dichtbij huis, een zwakkere woon‑werkbalans, minder levendigheid en een afnemend draagvlak voor voorzieningen. Juist daarom wordt het behoud van werkruimte steeds vaker gezien als een randvoorwaarde voor een gezonde en toekomstbestendige stad. Dit principe geldt óók - of misschien wel juist - in wijken: het verlies van werkfuncties raakt direct aan de kwaliteit van de leefomgeving.
Functiemenging is dé manier om ruimte te vinden waar deze schaars is. Onderzoek en praktijkervaring laten al jaren hetzelfde zien:
- 30–40% van alle banen bevindt zich in wijken; juist daar maak je het verschil dichtbij huis.
- Menging van wonen, werken, ambacht, zorg en cultuur maakt wijken sterker, veerkrachtiger en leefbaarder.
- Monofunctionele wijken vergroten kwetsbaarheid en ongelijkheid; functiemenging doorbreekt dat.
Functiemenging is geen risico, maar een kans. Het maakt ruimte vrij voor economische functies, versterkt lokale voorzieningen en zorgt voor sociaal robuustere wijken. Het is daarmee één van de meest effectieve strategieën om brede welvaart in de praktijk te brengen. Juist daar waar de druk op de ruimte het grootst is.
PRAKTIJK IN BEELD
Een aantal praktijkvoorbeelden die aantonen dat functiemenging werkt.
- Strijp‑S (Eindhoven) - functiemenging als motor van vernieuwing: van voormalig bedrijventerrein naar levendig stadsdeel waar wonen, werken, creatieve industrie, onderwijs en horeca elkaar versterken. Resultaat: meer levendigheid, lokale werkgelegenheid en een sterke wijkidentiteit.
- Modekwartier (Arnhem) - ruimte voor ambacht en lokale makers: betaalbare werk‑ en winkelpanden voor ontwerpers en makers creëren een unieke identiteit, nabij werk en bezoekersstromen; de mix houdt de wijk sociaal en economisch vitaal.
- De Ceuvel (Amsterdam‑Noord) - circulair en creatief: circulair terrein met werkruimtes in gerecyclede woonboten waar ondernemerschap, cultuur en duurzaamheid samenkomen; laat zien hoe tijdelijk/experimenteel ruimtegebruik de wijkeconomie kan aanjagen.
- Spoorzone (Tilburg) - herbestemmen & programmeren: industrieel erfgoed getransformeerd tot mix van onderwijs, startups, cultuur en horeca. Behoud + transformatie levert nieuwe banen op én versterkt het stedelijk profiel.
- Rotterdam - Actieplan Werk (winkel → werk): voormalige winkelpanden niet automatisch omturnen naar wonen, maar vrijkomende panden programmeren voor werkruimtes en wijkvoorzieningen. Denk bijvoorbeeld aan sportscholen, zorg en/of stadsverzorgend mkb. Dit levert lokale banen op en houdt ruimte op terreinen beschikbaar voor circulaire/maak‑activiteiten.
WIJKECONOMIE BEWIJST WAAROM STANDAARDAANPAK NIET MEER WERKT
Onze jarenlange ervaring met wijkeconomie, wijkaanpak en stedelijke vernieuwing laat een aantal hardnekkige patronen zien:
- traditionele stadsvernieuwing joeg bedrijvigheid de wijk uit: wonen kreeg prioriteit, waardoor lokale economische functies verdwenen;
- beleid is te sectoraal en verkokerd, waardoor wonen, economie, sociaal domein en mobiliteit langs elkaar heen werken;
- bezuinigingen hebben de wijkeconomie structureel verzwakt, vooral het mkb en ambachtelijke functies die essentieel zijn voor levendige wijken;
- het huidige instrumentarium sluit niet aan op nieuwe stedelijke opgaven zoals energietransitie, circulariteit en functiemenging;
- gemeentelijke capaciteit is vaak te klein, zeker binnen het economisch domein (het bekende Calimero‑effect)
Zonder regie, initiatief en nieuwe vormen van samenwerking komt de wijkeconomie niet vanzelf terug. Sterker nog: zij verdwijnt sneller dan gemeenten kunnen bijsturen. Daarom schakelen steeds meer gemeenten over op een actievere, strategische aanpak:
- gebiedsagenda’s met harde afspraken over behoud van ruimte voor werken;
- ontwikkelingsmaatschappijen, fondsen en wijkgerichte investeringsmodellen;
- actief programmeren van ruimte voor bedrijfsruimte, ambacht en stadsverzorgende functies;
- economische tafels en ondernemerscollectieven om lokale kracht te bundelen;
- strategische inzet van gemeentelijk vastgoed om ruimte te creëren waar de markt dat niet doet.
Het economisch domein móét zelfbewuster worden. Want als je niet kiest, kiest de ruimte zelf en dat pakt bijna nooit goed uit voor brede welvaart.
WIJKECONOMIE MAAKT BREDE WELVAART MEETBAAR
Wijkeconomie draagt op een aantal vlakken bij aan brede welvaart:
- Werk dichtbij = minder mobiliteit en CO₂
- Lokale economie = meer kansen voor iedereen
- Ambacht in de wijk = vitale voorzieningen en identiteitsvorming
- Dagbesteding, zorg, sport, cultuur = sociale cohesie
- Functiemenging = veiligheid en levendigheid
Kortom: de wijkeconomie laat zien dat economie geen ‘extraatje’ is, maar een fundament onder een sterke, gezonde wijk. Het is een perfect voorbeeld om het gesprek over ruimtelijk‑economische sturing te voeren en om keuzes te legitimeren naar bestuur, partners en de samenleving.
KOM NAAR DE EXPERTSESSIE OP DONDERDAG 5 MAART
Wil je meer weten over ruimtelijk-economisch sturen op brede welvaart? Op 5 maart organiseren we een expertsessie met als titel: Ruimtelijk-economisch sturen op brede welvaart kan wél.
Tijdens dit evenement hebben we het onder andere over: Hoe geef je economie een volwaardige plek naast wonen en voorzieningen? En durf jij te kiezen: wie verdient de ruimte?
Met keynote speaker Sander van Schagen.
EXPERTSESSIE
'RUIMTELIJK-ECONOMISCH STUREN OP BREDE WELVAART KAN WÉL'
📅 Donderdag 5 maart 2026
🕧 09:00 - 13:00 uur (inclusief lunch)
📍 Verkadefabriek, 's-Hertogenbosch (goed bereikbaar met OV)
MEER WETEN OVER DIT ONDERWERP?
EENS VAN GEDACHTEN WISSELEN?
We komen graag met je in contact!
