Vitaliteitsscan Recreatielandschap: dé methode voor een aantrekkelijke gemeente
De schaarse ruimte in Nederland vraagt om scherpere afwegingen. Recreatie, wonen, natuur, landbouw, energie en water concurreren steeds vaker om dezelfde ruimte. Het toerisme in Nederland blijft groeien en levert een belangrijke economische bijdrage, maar veroorzaakt ook druk op leefomgeving en samenleving. De vraag naar recreatiewoningen groeit, terwijl permanente bewoning, woningnood en druk op de beschikbare ruimte steeds vaker samenkomen op vakantieparken. Dat maakt de vraag urgent welke ontwikkeling per park wenselijk en verantwoord is.
Nieuwe ontwikkelingen in de verblijfsrecreatie moeten niet alleen economisch kansrijk zijn, maar ook bijdragen aan waardevol toerisme en een betere balans tussen economie, samenleving en leefomgeving. Goed functionerende vakantieparken kunnen en moeten een waardevolle bijdrage leveren aan de omgeving en bewoners van de gemeente: werkgelegenheid, voorzieningen, lokale bestedingen, recreatiemogelijkheden, kunst en cultuur en de ruimtelijke kwaliteit van het gebied.
De Vitaliteitsscan Recreatielandschap helpt om per park te bepalen waar het nu staat en op welke manier zij een waardevolle(re) bijdrage kunnen leveren. De scan biedt de basis voor een strategisch afwegingskader om niet alleen vakantieparken te verbeteren, maar de gemeente als geheel aantrekkelijker, leefbaarder en toekomstbestendiger te maken.
Naar een verbeterde Vitaliteitsscan Recreatielandschap
Al jaren voert Ginder vitaliteitsscans voor verblijfsrecreatie uit. Deze scan helpt gemeenten, provincies en regio’s grip te krijgen op de kwaliteit en toekomstbestendigheid van verblijfsrecreatieve bedrijven. Veel provincies en gemeenten zijn aan de hand van de vitaliteitsscan aan de slag gegaan met de sector. In heel Nederland is zichtbaar dat vitaliteitsbeleid effect kan hebben: veel verblijfsrecreatieve bedrijven investeren in kwaliteit, professionalisering en onderscheidend vermogen.
Dit geeft een goede boost aan het bedrijf en daarmee vaak ook aan de sector. Maar de oude vitaliteitsscan meet daarmee nog niet wat de impact is op de omgeving en op de leefgemeenschap. Terwijl dat juist de relevante vraag is, in tijden waarin ruimte schaars is en er meerdere maatschappelijke opgaven liggen. Een bedrijf dat investeert en wellicht uitbreidt, kan economisch een impuls geven, maar heeft het ook een positieve impact op de omgeving? Profiteert de gemeenschap er ook van?
Om dat in beeld te krijgen, is de Vitaliteitsscan ontwikkeld naar Vitaliteitsscan Waardevol Recreatielandschap. De Vitaliteitsscan Waardevol Recreatielandschap is meer dan een actualisatie van de bestaande scan: het is dé methode om vakantieparken te verbinden aan de brede ontwikkeling van een aantrekkelijke gemeente. Met het bestaande model als basis, wordt in deze nieuwe scan een verdieping gemaakt: wat voegt een bedrijf toe aan de brede welvaart?
Hoe werkt de Vitaliteitsscan Waardevol Recreatielandschap?
Zowel een gemeente als een individueel verblijfsrecreatief bedrijf kan een vitaliteitsscan laten uitvoeren. We gaan dan langs de bedrijven om te schouwen en gaan, waar mogelijk, in gesprek met de ondernemer. Op die manier verzamelen we voldoende informatie om de vitaliteit in beeld te brengen.
Het bestaande vitaliteitsmodel vormt nog steeds een belangrijke basis. Het model kijkt naar twee samenhangende aspecten: de bedrijfsmatige kwaliteit van het park en het toekomstperspectief in de verblijfsrecreatie. Daarbij gaat het onder meer om ondernemerschap, economische positie, ruimtelijke uitstraling, doelgroepkeuze, toekomstverwachting, financierbaarheid en aansluiting bij de toeristisch-recreatieve vraag. De Vitaliteitsscan Recreatielandschap verdiept deze basis door niet alleen te kijken naar de vitaliteit van het bedrijf zelf, maar ook naar de bijdrage die het park levert aan de omgeving. Daarbij gaat het om economische, sociale, ecologische, ruimtelijke en culturele meerwaarde. Heeft het park bijvoorbeeld een open karakter richting bewoners? Zijn voorzieningen ook toegankelijk voor de omgeving? Is er een natuurpoort, toeristisch overstappunt of andere recreatieve verbinding? En wordt de lokale identiteit versterkt, bijvoorbeeld via streekproducten, samenwerking met ondernemers of culturele activiteiten? Zo maakt de scan zichtbaar in hoeverre een park verbonden is met zijn omgeving en daar daadwerkelijk waarde aan toevoegt.
De uitkomsten van een vitaliteitsonderzoek worden weergegeven in het onderstaande model, waarin alle bedrijven worden gepositioneerd. Welke culturele verbindingen zijn er met de omgeving gemaakt.
Het vitaliteitsmodel bestaat uit vier kwadranten. Elk kwadrant heeft zijn eigen type bedrijven en daarmee ook eigen uitdagingen. Er zijn per kwadrant aandachtsgebieden aan te wijzen: uitersten van het kwadrant waar sturing nodig is richting een bedrijf of overheid dat gaat bijdragen aan de omgeving en de gemeenschap: de brede welvaart.
Begin met het eindbeeld voor ogen
Het succesvol aanpakken van een vakantiepark vraagt om een brede benadering als samengesteld toeristisch én maatschappelijk product. Het park staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van een gebied, een gemeente. Een helder ontwikkelperspectief helpt om scenario’s voor parken te wegen: versterken, transformeren, tijdelijk anders gebruiken of gericht afbouwen. Dat ontwikkelperspectief moet samen met overheden, eigenaren, financiers en omgevingspartijen worden opgesteld en kan dienen als toetsingskader voor beleid en uitvoering. Vanuit dat perspectief kan bepaald worden wat wenselijk is voor de gemeente en het gebied. Alleen op die manier voegt een vakantiepark waarde toe aan het gehele gebied en de gemeente, en staat het niet op zichzelf.
Naar een gezonder vakantieparklandschap
De toekomst van vakantieparken vraagt om visie, lef en samenwerking. De Vitaliteitsscan Recreatielandschap biedt gemeenten dé methode om beter te sturen op een gezonde balans tussen recreatie, wonen, leefbaarheid, ruimtegebruik en culturele meerwaarde.
De vraag voor gemeenten moet niet langer zijn welk vakantiepark levensvatbaar is, maar welk vakantiepark daadwerkelijk waarde toevoegt aan de gemeente. Pas wanneer economische vitaliteit en maatschappelijke meerwaarde samenkomen, ontstaat een toekomstbestendig recreatielandschap.
Wil jij aan de slag de vitaliteit van de vakantieparken in jouw regio? Of wil je meer weten over de Vitaliteitsscan Recreatielandschap? Neem dan contact op met Willem Kraanen.
