Autoluw is geen doel, een vitaal centrum wel

Minder parkeerplaatsen, een verkeersmaatregel of een autovrije straat. De discussie over autoluwe centra begint vaak bij maatregelen. Maar daarmee begin je eigenlijk aan het einde. Want voordat je bepaalt hoe mensen een centrum bereiken, is er een belangrijkere vraag: wat voor centrum wil je zijn? En voor wie?‍

De discussie over autoluwe centra wordt vaak gevoerd vanuit mobiliteit. Logisch, of toch niet? Het gaat inderdaad over verkeersstromen, parkeren en bereikbaarheid. Maar wie alleen door een mobiliteitsbril kijkt, mist een belangrijk deel van de puzzel. Een keuze voor minder autoverkeer heeft namelijk ook invloed op hoe aantrekkelijk een centrum is om te bezoeken, te wonen en in te ondernemen. En uiteindelijk op de economische en maatschappelijke vitaliteit van het gebied. Autoluw is daarom geen doel op zichzelf. Het kan een middel zijn om te werken aan een aantrekkelijk, vitaal en toekomstbestendig centrum.
‍‍

Niet de mobiliteit, maar het centrum is het vertrekpunt

Onderzoek van Remco Miltenburg van de Radboud Universiteit, voormalig stagiair bij Ginder, bevestigt wat wij ook in onze centrumprojecten zien: achter de keuze voor minder autoverkeer ligt vaak een veel bredere ambitie. Het onderzoek vergelijkt hoe grote en kleinere gemeenten beleid ontwikkelen voor autoluwe centra en welke lessen daaruit volgen. Daarbij is gekeken naar beleidsdoelen, maatregelen, samenwerking, participatie en uitvoering. Er werden diverse praktijkcases gebruikt waarbij een analyse werd gemaakt aan de hand van beleidsdocumenten, interviews en een expertsessie van onderstaande gemeenten:

• Grote steden: Nijmegen, Zwolle en Deventer
• Kleinere gemeenten: Waalwijk, Leerdam en Gemert

Het onderzoek laat zien dat grotere steden autoluw beleid vaker verbinden aan bredere maatschappelijke en ruimtelijke doelen, zoals vergroening en klimaatadaptatie. Tegelijk zorgt dit beleid ook voor het zo rechtvaardig mogelijk verdelen van de schaarse ruimte zodat de binnenstad leefbaar en bereikbaar blijft. In kleinere centra ligt de nadruk vaker op economische vitaliteit, bereikbaarheid en het voorzieningenniveau. Gemeenten willen bijvoorbeeld meer ruimte maken voor ontmoeting, vergroening of klimaatadaptatie. Ze willen de verblijfskwaliteit verhogen, lopen en fietsen aantrekkelijker maken of het economisch functioneren van het centrum versterken. Maar dat vraagt om een andere volgorde van denken:

Niet: Hoe krijgen we minder auto's in het centrum?
‍Maar: Welk centrum willen we zijn en welke mobiliteit past daarbij?

Die nuance lijkt klein, maar maakt in de praktijk een wereld van verschil.
‍

Ieder centrum vraagt om andere keuzes

Een standaardrecept bestaat niet. Daarvoor verschillen centrumgebieden te veel van elkaar. Een historische binnenstad met veel toeristen functioneert anders dan een dorpscentrum waar dagelijkse boodschappen voor de (regio) bewoners belangrijk zijn. En een toeristische bestemming heeft weer andere bezoekersstromen dan een centrum dat een rol vervult voor de omliggende dorpen.

De vraag is dus niet simpelweg hoeveel auto's er wel of niet door een centrum mogen rijden. Je moet eerst begrijpen hoe een centrum functioneert en welke functie je in de toekomst wilt versterken.
‍‍

Begin niet met de verkeersmaatregel

Toch zien we in de praktijk dat de discussie vaak begint bij de oplossing. Een verkeersmaatregel. Minder parkeerplaatsen. Eenrichtingsverkeer. Een autovrije straat. Maar zodra de maatregel het vertrekpunt wordt, ontstaat ook vooral discussie over wat er verdwijnt. Een parkeerplaats. Een toegangsroute. Bereikbaarheid tot voor de deur. Draai je de volgorde om, dan ontstaat een ander gesprek. Wat is onze ambitie? Wat willen we toevoegen? Meer ruimte om te verblijven? Een aantrekkelijker winkelgebied? Meer groen? Veilige routes voor fietsers en voetgangers? Meer ruimte voor evenementen en ontmoeting? Antwoorden op deze vragen bepalen vervolgens welke ingrepen in mobiliteit daarbij helpen. Niet mobiliteit bepaalt het centrum. Het gewenste centrum bepaalt de mobiliteit. Het helpt daarbij om de wensen en behoeften van bezoekers (van toerist en regionale bezoeker tot de bewoner) centraal te stellen. Persona’s helpen daarbij. Meer over het gebruik van persona's voor centra vind je hier.
‍

Mobiliteitsbeleid is ook ruimtelijk-economisch beleid

Autoluw beleid hoort niet exclusief thuis op het bureau van de mobiliteitsprofessional. Een verandering in bereikbaarheid kan immers invloed hebben op bezoekersstromen. Een andere inrichting van de openbare ruimte kan van invloed zijn op verblijf, ondernemerschap en investeringen in vastgoed. En meer ruimte voor lopen, fietsen, groen of terrassen kan een compleet andere beleving van een gebied opleveren.

Daarom brengen wij bij centrumvraagstukken verschillende perspectieven samen. We kijken naar het (economisch) functioneren van een centrum én naar de (ruimtelijke, economische en maatschappelijke) ambities van betrokken partijen. Niet om één belang te laten winnen, maar om keuzes te maken die bij het centrum als geheel passen.
‍‍

Vergeet de meest onderschatte succesfactor niet: communicatie

Een goed plan alleen is niet genoeg. Want waar een gemeente spreekt over "een verkeersknip" of "herinrichting", horen ondernemers en bewoners soms iets heel anders:

• Kunnen mijn klanten mij straks nog bereiken?
• Waar kunnen bezoekers parkeren?
• Kan ik nog bij mijn woning komen?
• Wat betekent dit voor mijn bedrijfspand?

Weerstand draait daardoor lang niet altijd alleen om de maatregel zelf. Vaak zit er een andere vraag onder: waarom doen we dit en in welk opzicht wordt ons centrum er beter van? Juist daarom is goede communicatie essentieel. Niet als sluitstuk van het project, maar vanaf het begin. Laat zien welke ambitie achter de maatregelen zit. Maak inzichtelijk wat er verandert én wat ervoor terugkomt. En betrek ondernemers, bewoners, vastgoedeigenaren en bezoekers bij die afwegingen.
‍‍

Maak verandering zichtbaar

Nog sterker wordt het wanneer mensen niet alleen over verandering hóren, maar het kunnen erváren. Een tijdelijke inrichting, proefopstelling of pilot kan een abstract toekomstbeeld ineens concreet maken. Hoe voelt een plein met minder auto's en meer groen? Wat gebeurt er als een straat tijdelijk meer ruimte krijgt voor voetgangers? Waar ontstaan onverwachte knelpunten? Zo'n experiment levert niet alleen praktische kennis op. Het verandert ook het gesprek. De discussie gaat dan minder over wat mogelijk verloren gaat, en meer over wat een andere inrichting kan opleveren. Bovendien kun je bijsturen voordat een maatregel definitief wordt.
‍

Autoluw? Begin met de vraag wat je wilt bereiken

Een aantrekkelijk en toekomstbestendig centrum ontstaat niet door simpelweg auto's te weren. Het ontstaat door helder te bepalen welke economische, sociale en ruimtelijke waarde je wilt creëren en vervolgens mobiliteitskeuzes te maken die daaraan bijdragen.

Bij Ginder kijken we daarom verder dan de verkeerskundige ingreep. We verbinden kennis van consumentengedrag en economische vitaliteit met mobiliteit, ruimtelijke kwaliteit en de identiteit van een plek. Want uiteindelijk gaat de belangrijkste vraag niet over auto's. De belangrijkste vraag is: welke waarde wil je met je centrum creëren?
‍

Aan de slag met jouw centrum?

Benieuwd welke afwegingen een rol spelen bij een autoluw centrum? Bekijk onze infographic en ontdek de belangrijkste inzichten op een rij.

Sta je zelf voor keuzes rond bereikbaarheid, economische vitaliteit en verblijfskwaliteit? Neem contact op met John Bardoel. Samen onderzoeken we welke aanpak past bij jouw centrum.